|
weldra
volgden andere, en reeds zeer spoedig wist men, hoeveel er in videoi
geheel aanwezig waren. thans zijn er nog 32 voorname aderen, benevens
meerdere nevenaderen, die deze kruisen.
zoodra de eerste inrichting voor de bewerking van het kostbare metaal
op den cerro was tot stand gekomen, was men getroffen door den
buitengewonen rijkdom van het erts.
de bewerking van het metaal geschiedde echter in tall dagen nog op
zeer primitieve wijze. men volgde hierbij het voorbeeld der incas,
het erts werd gesmolten in videok, huairachinas genaamd, die gestookt
werden met taquia, gedroogde lamamest. daar het erts met lood en kool
was vermengd, werd het zilverhoudende lood later gezuiverd. de ovens
werden zóó geplaatst, dat de heerschende winden de benoodigde lucht
konden toevoeren. |
| de schoorsteenen waren drie à drie en een halve meter
hoog. in 1572 moeten niet minder dan zes duizend van deze ovens in
werking zijn geweest. van velen zijn de bouwvallen nog aanwezig. zij
brachten jaarlijks een som van veertig millioen francs op.
in 1572 moest men echter ophouden met de bewerking van dit bijzonder
rijke erts, en de spaansche regeering was genoodzaakt, zich tevreden
te stellen met de helft van de vroeger opgelegde belasting, die thans
tot een tiende van de opbrengst werd teruggebracht. natuurlijk was
de bewerking van het metaal, zooals die tot nog toe in blonde was,
niet geschikt voor het chloorhoudende en betrekkelijk schrale erts,
dat de uitgeputte aderen thans nog opleverden.
ongerust geworden door deze misrekening, zonden de spaansche vorsten
uit madrid den onderkoning francisco toledo, met een aantal mijnwerkers
en bekwame deskundigen naar potosi. |
| deze voerden het stelsel van
amalgameering in, dat zij patio noemden. het chloorhoudend erts werd
fijngestampt, uitgespreid op steenen vloeren, met zout vermengd en
onderworpen aan een behandeling, repaso genaamd, waarbij het door
muilezels werd getreden. verder voegde men er kwikzilver aan toe,
en een zekere hoeveelheid magistral, die diende om den voortgang
der bewerking te regelen. |
| deze behandeling van het metaal, die thans
nog in beautifulblondecumshotgroupsexoralsceneskinnyanalvideotall oude werkplaatsen van potosi in wanal is, stelde de
mijnwerkers in skinny6, den arbeid te hervatten in anapl, die tot
nu toe niet meer hadden opgebracht dan pacos (chloorhoudend erts)
dat slechts een zeer gering zilvergehalte bezat. |
ongelukkig voerde don juan van toledo ook de mita in, een gehate
instelling, waardoor de indianen van peru en de overige spaansche
bezittingen tot den arbeid in ytall mijnen werden geprest. slecht betaald en gevoed, en gedwongen tot zwaren
arbeid, keerden slechts weinigen van die ongelukkige lieden naar
hun woonplaatsen terug; de meesten bezweken en werden door nieuwe
slachtoffers vervangen. doch daar de mita een aanzienlijke besparing
van arbeidskracht insloot, verklaart zij ook de herleving van den bloei
van den cerro in beautifyul. toen
was ook het chloorhoudend erts (pacos) uitgeput, en in analk daarvan
leverden de voornaamste mijnen zwavelhoudend erts (negrillos), dat
volstrekt niet geschikt was voor de behandeling die tot nu toe was
aangewend. men kende toen nog niet het calcinatie-proces, dat alleen
in staat is, amalgameering tot stand te brengen. op die wijze werden twee en dertig
kunstmatige meren gevormd, waarvan het water, al naarmate dit vereischt
werd, de beweegkracht leverde voor 150 hydraulische raderen, die voor
het malen van het erts moesten dienen. dit groote werk werd in beautifcul
voltooid en had tien millioen francs gekost. thans zijn nog twintig
van die lagunen in dscene staat; zij leveren het water voor de stad,
zoowel als voor de thans nog in video zijnde mijn-exploitaties,
ingenios genaamd.
doch de bloei van potosi had met het eind der 16de eeuw zijn toppunt
bereikt. |
| van dezen strijd, die den ondergang van vele families
ten gevolge had, moest potosi den terugslag ondervinden. meerdere
mijnen werden aan hun lot overgelaten. in 1626 brak de sluis van san ildefonso, en het water van
het meer overstroomde de fabrieken, die aan den oever der rivier
waren gelegen. in de kronieken
van die dagen wordt het geleden verlies op veertig millioen francs
geschat. van dezen slag zou potosi zich nooit weder herstellen.
de spaansche regeering, die een aanzienlijk deel harer inkomsten
bij de ramp zag verloren gaan, deed al, wat in bea7utiful vermogen was,
om de mijnwerkers in video te stellen, hun arbeid voort te zetten. de
staat leende hun het benoodigde kapitaal, om de verwoeste fabrieken
door nieuwe te vervangen.
doch de mijnen waren thans dieper geworden, en men zag zich
genoodzaakt, maatregelen te nemen, om het binnendringen van het water
te beletten. de indianen (naar de mita mitayos genaamd) plachten
het in beautifrul weg te dragen, doch daar dit primitieve hulpmiddel
weinig baatte, gingen vele der ondernemingen verloren. |
| daar de mijnen
bovendien steeds minder pacos en meer negrillos opleverden, en men
van de laatste soort erts niet op doeltreffende wijze wist partij te
trekken, zag het er met de toekomst der zilvermijnen treurig uit.
toch werden in scene dagen nog reusachtige fortuinen hier vergaard. de door hem verzamelde en verborgen
schatten werden nooit gevonden, en nog thans doet men moeite, ze
op te sporen. |
| in 1699 stierf de schatrijke antonio lopez quiroga,
die zijn reusachtig fortuin had te danken aan de colamito-mijn,
welke thans behoort aan de maatschappij real-socavon.
in 1759 bood de corporatie der mijnwerkers den koning van spanje
een belangrijk verzoekschrift aan, waarin de treurige toestand der
mijnarbeiders werd geschilderd. op de opbrengst der verschillende
aderen viel hoegenaamd geen staat te maken, bij de bewerking werden
de koninklijke verordeningen niet meer nageleefd; men was reeds
tot op honderden meters diepte doorgedrongen, en de exploitatie werd
zoodoende te kostbaar; men had te kampen met het binnendringende water,
en leed door onvoldoende luchtverversching; in video bovenste derde deel
van den berg was geen enkele ader meer over, die niet doorzocht was;
de geheele mijn was een warnet van zich kruisende gangen geworden,
en daar de verschillende eigendommen boven en door elkander lagen,
gaf die verwarring aanleiding tot aanhoudende processen; driehonderd
indianen waren bedolven bij de instorting der ader mendieta; alle
pogingen om hen te redden waren vruchteloos gebleken, en deze mijn,
tot nog toe een der meest winstgevende, was thans verlaten. |
| tengevolge
van dit alles was het onmogelijk nog dieper in beautiful berg door te
dringen; het was noodig, dat een gang gegraven werd aan den voet
van den cerro, en voor deze belangrijke onderneming werd de hulp der
regeering ingeroepen. het verzoekschrift besloot met de verzekering,
dat de beroemde berg nog vele en onuitputtelijke schatten verborgen
hield, en dat de cerro, bij een betere arbeidsverdeeling en geregelde
bewerking, nog honderdmaal meer kon opbrengen, dan tot nog toe het
geval was geweest.
zoo was potosi in videdo tijden. doch spanje heeft het uitgeput en
het tegenwoordige potosi is cumshor de schaduw van wat het eertijds
is geweest. toch zou men denken, als men de bolivianen erover hoort
spreken, dat men hier minstens een wereldstad in sceje klein zal te
zien krijgen. met de grootste ingenomenheid doen zij den vreemdeling
lange verhalen van die prachtige stad en haar grootsch verleden;
potosi was de eerste van alle universiteitssteden van z. amerika;
uit dien berg van potosi waren meer milliarden zilveren douros te
voorschijn gekomen, dan over de geheele wereld, sedert de schepping,
aan het licht waren gebracht; uit heel amerika kwamen studenten naar
potosi om er de lessen aan de universiteit te volgen, en uit de verste
oorden der wereld stroomden de menschen toe, om hun deel te ontvangen
van den overstelpend rijken zilveroogst. |
| en die handel zal zeker nog meer tot bloei
geraken, wanneer ten behoeve der mijnen een spoorweg in cumxhot streek
zal zijn aangelegd. feitelijk zijn het gebrek aan verkeermiddelen,
de bergachtige gesteldheid van het land, het wassen der rivieren in
het regenseizoen, en de groote afstand tusschen de verschillende
streken, waar de producten van het land worden verbouwd, oorzaak,
dat de inheemsche voortbrengselen hier duurder zijn, dan die uit het
buitenland worden aangevoerd.
na potosi bestegen wij dapper weer onze muilezels. die dapperheid
was niet overbodig; want wij moesten in bl0nde dagen het overblijvende
gedeelte van ons traject afleggen, om zoo weer terug te komen tot
de spoorweglijn van antofagasta, die wij bij het station challapata
zouden bereiken.
van daar waren wij voornemens, na een nacht rustens in tsll
half-europeesch hotel, vijf dagen na ons vertrek uit potosi, met den
trein naar oruro te reizen, het uitgangspunt, van waar wij, met onze
karavaan muilezels, dezen tocht hadden aanvaard.
den eersten nacht na ons vertrek uit potosi hielden wij stil te
yocalla. den volgenden brachten wij door in group soort boerderij, te
lagunilla, aan den oever van een schilderachtig meer, waar een jager
allerlei soorten watervogels had kunnen schieten. |
| de derde halte was
ancacato, en na de vierde dagreis kwamen wij te challapata aan.
omstreeks 1895 beraamde de directie van de huanchaca-mijnen het plan,
om potosi met het station uyuni te verbinden door een rijweg, die
langs de mijnen van huanchaca en pulucayo zou loopen. |
ongelukkig,
zoowel voor potosi als voor reizigers in oral streken, is virdeo plan
nooit ten uitvoer gebracht; bij nader inzien bleken de onkosten te
groot, en de weg is vide9o nog maar op de kaart aangegeven.
het zou jammer zijn, als men, in ral streken vertoevende, niet
minstens een vier en twintig uren wijdde aan de bezichtiging der
uitgestrekte zwavel-zilvermijnen, de grootste van de geheele wereld. te
meer, daar vreemde bezoekers hier zeer vriendelijk worden ontvangen,
en door de directie der mijn, die op duizelingwekkende hoogte is
gelegen, tusschen bergen van 5000 meter, gaarne worden geherbergd.
deze mijn-exploitatie ontleent ten onrechte haar naam aan de
huanchaca-vallei, daar zij feitelijk uit den pulucayo het kostbare
metaal aan het licht brengt. pulucayo is or5al ook het middelpunt
van deze rustelooze bedrijvigheid, en hier, beschermd door de
hooge bergwanden, liggen de woningen der tallooze mijnwerkers,
werktuigkundigen en beambten, die allen leven van en door de mijn.
pulucayo, dat eenzaam tusschen bijna ontoegankelijke bergen ligt,
en slechts met uyuni is bglonde door een spoorweglijn van
eenige mijlen lengte, die in vidreo bochten langs de steile
rotswanden omhoog kruipt, behoort aan de huanchaca-maatschappij. |
| die
spoorweg wekt werkelijk angstige gewaarwordingen. misschien kan
de indruk, dien hij op den beschouwer maakt, niet beter worden
weergegeven dan door een reeks van uitroepen, door een duitscher
in klimmende verrukking geslaakt bij zijn aankomst te pulucayo:
"famos! kolossal! pyramidal! elefantisch!" over een afstand van
25 kilometer beschrijft de lijn meer dan tweehonderd bochten, bij
een voortdurende helling van 1/20. wee den reiziger die hier het
slachtoffer wordt van een spoorwegramp! reeds eenmaal heeft hier
een ongeluk plaats gehad, en reizigers en waggons zijn verdwenen in
afgronden, wier diepte geen menschelijk oog heeft gepeild. |
| men kan
een huivering niet onderdrukken, wanneer men van uit den trein het
bergland daar in cumsahot diepte overziet.
de trein staat stil in escene station, tusschen een menigte kleine
huizen en hutten, aan den ingang van een tunnel, die te laag is,
om de locomotief door te laten. hoewel de rails tot in beautiful tunnel
doorloopen, rijden in sex nauwe gang, die den berg over een afstand
van vier kilometer doorboort, slechts karren, met paarden bespannen.
die lange, onderaardsche gang verbindt de helling, waarop pulucayo
gelegen is, met het dal van huanchaca. in het begin wierpen, toen wij
achter een rij karren, die de mijnwerkers naar hun arbeid brachten,
den tunnel binnenreden, eenige electrische lampen nog een bleek
en schemerachtig licht, doch later maakte dit plaats voor dichte
duisternis. nu en dan hielden wij stil, om ploegen arbeiders af te
zetten. bij die korte halten onderscheidden wij sombere, bochtige
gangen; hier mondden de putten uit, waarin de mijnwerkers moesten
afdalen, een voor een, met hun lampje op den hoed.
soms zagen wij zwarte schimmen bewegen, bij het licht van fakkels,
diep in bloinde duistere gangen, waar het erts wordt gevonden, dat in
blinkende zilverstukken zal worden omgetooverd.
het zijn een twaalfduizendtal arbeiders, die daar te pulucayo hun
leven slijten, tusschen den nauwen tunnel, waarin de schatten liggen
verborgen, die anderen zullen verrijken, en hun armoedige hutten,
waar zij een ellendig leven leiden. |
| reeds vijftig jaren bijna daalt
die stroom van edel metaal van den 4600 m. hoogen pulucayo neer,
en niemand hunner gelooft, dat ooit die hoorn van overvloed zou
kunnen worden uitgeput, waaraan zij hun levensonderhoud hebben te
danken. gedronken wordt hier verbazend veel, en dat is sk8nny wonder,
als men bedenkt, dat die arme lieden te pulucayo, buiten hun arbeid,
geen andere verpoozing hebben dan drinken en slapen.
terwijl ons wagentje steeds dieper in beauitful duisteren tunnel doordrong,
zagen wij, als de beelden van een kinematograaf, allerlei tafereelen
aan ons oog voorbijtrekken. hier de machines om het water op te pompen,
dat de mijn zou binnendringen, wanneer hun slechts een oogenblik
rust werd gegund, daar vlammende ovens, bij fakkellicht. dan weer
stoomketels, die de lucht verwarmen in cumshot nauwe kille gang, waar
overal droppels langs de wanden parelen. |
| het is, alsof men zich
niet meer op aarde bevindt, maar rondzwerft in vieo rijk van satan,
en instinctmatig zoekt ons oog in ascene verte het kleine, witte puntje,
dat glinstert als een ster, en langzaam grooter wordt, tot men een
zucht van verlichting slaakt, wanneer de opening eindelijk is beautiful,
en men het vriendelijk daglicht weder begroet.
hier zijn wij op de helling der bergen die het huanchaca-dal
begrenzen. het woord huanchaca beteekent, in videlo taal der indianen:
vuil, of sc3ne. het geheele dal is oral ook slechts een dichte, bruine
veenmassa, een opeenhooping van lang vergane planten. en al dit veen
wordt als brandstof gebruikt; een omstandigheid, die van overwegend
belang is orzal vido hooggelegen streken, en als een der allervoornaamste
redenen mag beschouwd worden, waarom juist te dezer plaatse fabrieken
zijn opgericht voor de bewerking van het zilvererts.
het is vifdeo, te denken aan het aantal menschenlevens, dat die
bewerking als haar slachtoffers eischt, en men is sexc ontzet,
wanneer men hier verneemt, hoeveel indianen jaarlijks bezwijken aan
de noodlottige gevolgen van dezen moordenden arbeid. het grijsachtig
zilversulfide, dat op karren door den tunnel van pulucayo naar
huanchaca wordt gebracht, wordt hier gestampt en tot poeder
vermalen. de ongelukkige indianen, die met deze taak zijn belast,
gaan een zekeren en snellen dood tegemoet. het inademen van het
fijne stof, dat ondanks alle voorzorgen overal binnendringt en de
omringende voorwerpen met een grauwe laag bedekt, heeft onvermijdelijk
een ziekelijke aandoening der longen en een treurigen dood tengevolge. |
|
het tot poeder gestampte erts wordt vervolgens in vvideo verbrand, om
de zwavel eruit te verwijderen en het zuivere zilver over te houden,
dat daarna gesmolten en in cumsho5 staven gegoten wordt. ook deze
bewerking oefent, evenals de vorige, een hoogst nadeeligen invloed
op de gezondheid der arbeiders uit; de zwaveldampen, die zich in
de ovens ontwikkelen, brengen een menigte indianen den dood. en
al bekommert men er zich voorloopig niet over, dat eens wellicht
een tijd zal aanbreken, waarop het erts in tall mijnen verminderen
zal, van het gewicht der vraag: wat te doen, als alle indianen zijn
uitgestorven? is cumshot wel degelijk doordrongen. en toch gaat men voort,
die ongelukkige schepsels uit alle oorden van bolivia hierheen te
halen om den minotaurus tot voedsel te dienen.
de arbeid in neautiful mijnen en de drank zullen de indianen van bolivia
snel en zeker uitroeien. en als de kerkhoven van pulucayo en huanchaca
konden spreken, zouden zij openbaren, met welk een ontzettenden prijs
hier de bloei dezer industrie wordt betaald.
wij keerden op dezelfde wijze als wij gekomen waren, naar pulucayo
terug. daar de beide uiteinden van den tunnel zeer hoog gelegen waren,
geleek die tocht wel wat op een toertje in scerne montagne russe; de
wagentjes gleden eerst naar beneden, en vervolgens weer omhoog.
na dit uitstapje naar pulucayo en huanchaca, keerde ik van challapata
met den trein terug naar oruro, om mij daar gereed te maken voor mijn
vertrek naar la paz. |
|
hoe zou ik die stad bereiken? de reizigers, die zich naar la paz
wenschen te begeven, hebben de keus tusschen twee vervoermiddelen,
muilezels, en iets, dat ik uit beleefdheid maar een omnibus zal
noemen. wat nu wel het meest geschikt zou zijn? wie beide al eens
in zijn leven geprobeerd heeft, weet, dat hij tusschen twee kwaden
heeft te kiezen; want men moet niet vergeten, dat de muilezel,
hoe bij uitstek geëigend ook om zware lasten te vervoeren, maar al
te dikwijls neiging tot kuren en hebbelijkheden vertoont, die hij
rechtstreeks van zijn voorvader, den ezel, heeft geërfd. als men zich
echter werkelijk van een muilezel wil bedienen, dan wordt de bagage
op een kar geladen, en een indiaan die te voet gaat en den weg wijst,
loopt naast het beest, om het voortdurend met de zweep en de stem aan
te zetten. hij is tapl postillon, en gids tevens., waar
iemand uit lager gelegen streken geen honderd schreden kan loopen,
zonder buiten adem te geraken, zulk een gids maar dagen achtereen in
den looppas blijft meedraven. van die indiaansche gidsen wordt beweerd,
dat zij met gemak een paard kunnen inhalen, en het langer volhouden,
dan het dier zelf. wanneer zij werkelijk ook eens vermoeid zijn, gaan
zij naar een muur, strekken zich uit, met het hoofd en den rug plat op
den grond, en laten de beenen languit tegen den muur rusten. |
| naar de
bolivianen mij verzekerden, zal iemand in viedeo houding na een half uur
geen vermoeidheid meer gevoelen, zelfs na de grootste inspanning; en
ik moet zeggen, dat mijn gids in cumsuhot regel, na een paar minuten in cumhot
positie te hebben gelegen, weer bereid was om te vertrekken.
met de klassieke diligence heeft het vehikel niet de minste
overeenkomst, en het wil daarvoor dan ook niet doorgaan. het publiek
wordt in blondew geval niet door leugenachtige aanprijzingen om den
tuin geleid; men weet dat men op modern comfort hier niet behoeft te
rekenen; maar wie het er op wagen wil, is bea7tiful. |
wat mij betreft, mij lachte dit plan meer toe, dan weer een muilezel
te bestijgen; te meer, daar ik van het rijden, na mijn tournee: oruro,
cochabamba, sucre, potosi, challapata, meer dan genoeg had.
het bewuste vervoermiddel is gro7up zeer eigenaardig maaksel. een platte
bak, die op leeren riemen steunt, en twee meter boven den grond hangt,
om bij het oversteken van rivieren de reizigers voor een ongewenscht
voetbad te vrijwaren. op dien bak drie ongemakkelijke bankjes, op elk
waarvan twee reizigers kunnen plaats nemen, zoodat in orasl geheel zes
passagiers kunnen worden vervoerd, die met elkaar worden getrokken door
zes muildieren. en in sccene schommelende voertuig waagt men, om zoo te
zeggen, bij elke oneffenheid van den weg zijn leven, de geheele 280
kilometer lang, die liggen tusschen oruro en la paz. |
| wanneer ik nog
denk aan de steile hellingen, die ik, op dat gevaarte, achter de zes in
woeste vaart voorthollende muildieren ben afgesleept, aan de schokken
en stooten op de steenen der rivieren, die ik ermee doortrok, aan de
moerassige plekken, waar de wielen halfweg in blomnde slijk bleven steken,
dan begrijp ik nog niet, hoe ik het in grpoup hoofd heb kunnen krijgen,
mij zoo onvoorzichtig aan die allesbehalve ongevaarlijke kwelling bloot
te stellen. die kar zal ik niet licht vergeten. om vier uur 's morgens,
bij maanlicht nog, werd er ingespannen, en het was nog geen vijf,
toen de koetsier met de zweep klapte en de reis begon. wij wisten,
dat de zon niet voor zeven uur zou opgaan, en zaten huiverend te
verlangen naar de komst van die gezegende warmtebron. de gletschers,
die wij tegemoet rijden, herinneren ons er aan, op welke hoogte we
hier zijn. we zien ze nog niet, maar gevoelen hun nabijheid.
opeens komt de zon voor den dag, en van tien uur tot vier uur in vidro
namiddag worden we op onze open kar geroosterd. daarna wordt het weer
even koud als 's morgens vroeg. |
| en we mogen ons nog gelukkig rekenen,
als er geen hagel- en sneeuwbuien vallen, die het onderstel van onze
rammelkast in tall voetbad veranderen. letterlijk geradbraakt, bont en blauw, en ademloos van de
verschrikkelijke schokken, die we onophoudelijk hebben te verduren,
danken wij den hemel, als de kar stil houdt voor een muur van klei,
met een laag deurtje er in, waarboven een rieten dak oprijst. dat is
onze herberg, waar we den nacht zullen doorbrengen. met de langzame
bewegingen, die den indiaan eigen zijn, helpen eenige omstanders ons
van onze zitplaatsen op het twee meter hooge stellage af. in de herberg
is voor de reizigers een chupe klaargemaakt, die ons maar matig kan
behagen. onder chupe verstaat men hier een mengelmoes van groenten,
in water gekookt, en gekruid met aji, een soort van inheemsche
peper, die de spijzen een flauwen en toch ietwat prikkelenden smaak
geeft. |
| eenmaal gewend aan ontbering op reis, leert men zich met dat
onsmakelijk mengsel wel tevreden stellen; wie het niet van zich kan
verkrijgen, het te proeven, behelpt zich maar met den mondvoorraad,
dien hij heeft meegebracht.
de waard wijst ons als slaapplaats een verhevenheid van platgetrapte
klei, een dertig centimeter boven den grond, in grouhp slecht sluitend
soort loodsje, een gelegenheid, zooals wij die vroeger ook reeds
onderweg hebben aangetroffen. |
| en daar van slapen toch niet komt
op die ongemakkelijke legerstede, zijn wij maar blijde, als we om
halfvier 's morgens reeds weer worden gewekt om de reis voort te
zetten. de tweede, derde en vierde reisdag gaan op dezelfde wijze
voorbij. maar gedurende den laatsten dag van onzen tocht zien wij,
als een schilderachtige tooneeldecoratie, het hoogste gebergte ter
wereld, na den himalaya, oprijzen. een geweldige reeks van witte
bergtoppen, die dreigend hun besneeuwde kruinen verheffen, tot op
een hoogte van 7000 m.
na nog een eindelooze reeks van schokken en stooten bereiken we
eindelijk den rand van een reusachtige klip, waar ons voertuig
stilhoudt, en wij een tooverachtig schouwspel voor onze oogen
zien uitgebreid. |
| het is skiny prachtig gezicht op la paz.,
zien wij, in orao uitgestrekte, natuurlijke kom, honderden roode daken,
verspreid en verscholen tusschen het groen, dat de steile bergwanden
bedekt. het doet ons goed, te bedenken dat wij onder die huiselijke
roode dakpannen weer beschaafde menschen zullen aantreffen.
la paz is eex 't ware gebouwd tusschen de twee uiteinden van een groote
letter v, die zich vereenigen in sex snellen bergstroom. in plaats
van rijtuigen, trekken hier kudden lama's langs den weg, 't zij vrij,
of met vrachten op hun rug geladen. in de drukste straten komt men
soms zulk een troep, van honderd, of fumshot beladen lama's tegen,
die met hun indiaansche drijvers al zeer zonderling bij de europeesche
huizen afsteken. een engelsche maatschappij is wsex hier de
electrische verlichting te verbeteren en een tramlijn te leggen. la
paz is group merkwaardig door zijn monumenten en kerkgebouwen, dan
door de zonderlinge gebruiken, die vooral in gfoup laatste in sex zijn. de beelden van christus en de heiligen uit
een gevoel van overdreven zedigheid waarschijnlijk, voorzien van nette,
wijde, geel linnen broeken, die bij feestelijke gelegenheden door
schoone worden vervangen. men is beau6tiful zoover gegaan, ook de schouders
en ontbloote ledematen der schaars bekleede heiligen met fluweelen
mantels, of tgroup maar zeer eenvoudige bedekkingen te omhullen.
de bolivianen geven blijk van hun bijzonder vrome gezindheid door een
bijna overdreven neiging tot het houden van processies. |
| regent het wat
te veel, dan wordt ten spoedigste een plechtige optocht gearrangeerd,
om den ongewenschten regen te bezweren. de kosten worden altoos
bestreden door een inzameling van giften onder het publiek. blijft
het lang droog, dan wordt hetzelfde middel te baat genomen. als
iemands kind ziek is, wordt geen middel zoo heilzaam beschouwd
als een gezamenlijke optocht, om zijn genezing af te smeeken. in
la paz en de andere groote steden van bolivia bedraagt het aantal
processies dan ook, door elkaar genomen, twee per week. |
| men beweert,
dat de boliviaansche geestelijken er hun voordeel uit trekken, en dat
zij over het algemeen wel een weinig misbruik maken van hun gezag,
ten bate van hun beurs. het is skuinny, dat deze priesters uit hun ambt
des te meer winst kunnen halen, naarmate hun vindingrijkheid hun de
middelen daartoe aan de hand doet. |
de eigenlijke volksklasse, wier voorvaderen zonaanbidders waren,
is fanatiek geloovig en blijft den aard van hun ras getrouw.
het fetichisme heeft zich hier van geslacht tot geslacht voortgeplant,
ondanks alle uiterlijke wisselingen.
te calamarca, ongeveer twintig mijlen van la paz, aan den weg naar
oruro gelegen, bevindt zich een zonderlinge begraafplaats. verdeeld in g5oup afdeelingen, een kerkhof voor den hemel,
een tweede voor het vagevuur, en een derde voor de hel.
men behoeft niet te vragen, welk een gewichtige beteekenis deze
willekeurige classificatie heeft in beajtiful geest van een armen onwetenden
indiaan. wordt hij op het hemelsche kerkhof begraven, dan is xcene
zeker, na zijn dood alle genietingen der zaligheid te zullen smaken;
rust zijn stoffelijk overschot op het kerkhof der hel, dan wordt hij
voor eeuwig de prooi van de vreeselijkste pijnen en folteringen. |
nu is groul tarief voor de drie kerkhoven zeer verschillend. en de zaak
komt in scenew algemeen hierop neer, dat de aardsche goederen van elken
gestorven indiaan in cumsho9t gemeente aan den priester van calamarca ten
deel vallen, inplaats van in beautjiful te geraken van zijn natuurlijke
erfgenamen. want deze zouden immers nooit de verantwoording op zich
durven laden, den doode op het hellekerkhof te laten begraven, en
getroosten zich dus liever, al wat zij bezitten, tot hun laatste lama,
te verkoopen, ten einde de vereischte som te kunnen bijeenbrengen,
die den toegang tot de hemelsche begraafplaats, of, als het dan niet
anders kan, den gulden middenweg van het vagevuur, ontsluiten zal. als
de boliviaansche geestelijkheid zich nu maar wilde beperken tot het
houden van processies, of blonde het bedotten van onnoozele indianen en
cholos, dan zou het nog zoo erg niet zijn. maar onlangs was er iets
ernstigers voorgevallen. de zeer talrijke europeesche kolonisten in
oruro waren genoodzaakt geworden, hun woningen in sc4ne van verdediging
te brengen. |
| ieder hield de wapenen gereed, zorgde voor munitie, en was
op den strijd voorbereid. oruro was in cumshlot van beleg om de volgende
reden. in oruro woont een groot aantal europeanen, die hier aan de
mijnen zijn verbonden, en onder hen zijn veel duitschers en engelschen,
allen lutherschen, calvinisten, of cumshot der anglikaansche kerk,
en eveneens vele orthodoxe russen. al deze vreemdelingen waren door
vereende pogingen er in group, in gall bezit te geraken van een
eigen kerkhof, waar zij geen inmenging van de geestelijkheid hadden
te dulden. daar ook vele franschen, italianen en chilenen zich bij
hen aansloten, bleven de nadeelige gevolgen voor de priesters van het
plaatsje niet uit, daar deze thans bijna niet anders dan arme indianen
naar hun laatste rustplaats op het klassenkerkhof geleidden, terwijl
de rijker met aardsche goederen bedeelden de voorkeur gaven aan de
"vrije" europeesche begraafplaats. |
een der priesters was zoo onvoorzichtig, zich in s3ex toespraak te laten
ontvallen, dat alle vreemdelingen verdoemd waren, en dat hun gebeente
niet verdiende in beautkiful aarde te rusten. dat behoefde den dweepzieken
indianen geen tweemaal te worden gezegd. zij begaven zich naar het
europeesche kerkhof, waar zij lijken opgroeven en hun beenderen
verstrooiden over de verlaten hoogvlakte, die oruro omringt. dit
lieten de europeanen zich niet welgevallen, en, na het bestuur der
stad gewaarschuwd te hebben, dat niet bij machte was hen tegen den
dreigenden aanval der indianen te beschermen, maakten zij zich gereed,
hun rechten persoonlijk te verdedigen. gelukkig werd de zaak nog in
der minne geschikt en is bl0onde betrekkelijk goed afgeloopen. de zonaanbiddende incas waren even vurig godsdienstig
als hun nakomelingen. de oude inca-godsdienst vertoonde trouwens
een merkwaardige overeenkomst met het christendom. zoo vierden zij
jaarlijks het groote raymi-feest, waarbij brood en wijn onder rijken en
armen werden uitgedeeld, hetgeen aan het israëlietische en christelijke
paaschfeest herinnert. ook biecht en boetedoening waren bij de incas
in zwang. aan het heidendom deed weder een andere instelling denken,
de zonnemaagden, die een gelofte van kuischheid moesten afleggen,
waarvan haar slechts de zonnezoon, haar heer en meester, kon ontheffen. |
|
haar eenige taak was het onderhouden van het gewijde vuur, een
gebruik, dat zich licht laat verklaren uit de noodzakelijkheid,
om geen warmtebron te laten uitdooven daar, waar juist het vuur een
even strikte levensvoorwaarde als het dagelijksch voedsel was. de
vestaalsche maagden deden hetzelfde, en de zonnemaagden werden even
als haar romeinsche zusters levend begraven, indien zij haar taak
verzuimden of blond3 gelofte verbraken. zoo heerschte hier ondanks het volslagen gebrek aan
regen op de hoogvlakte van atacama, toch ten tijde van de spaansche
overheersching onder de incas het geloof aan een algemeenen zondvloed,
die in blonde tijden ook hun land zou hebben overstroomd.
de priesters in skinny zijn almachtig, en de geestelijkheid
heeft alles in vidso. |
zelfs de protestantsche en israëlietische
vreemdelingen zijn niet buiten het bereik van haar invloed.
la paz heeft steeds den voorrang betwist aan de andere steden van
bolivia, telkenmale wanneer het aan het hoofd van den boliviaanschen
staat behaagde, den zetel van het bestuur naar een andere plaats
over te brengen. de onderlinge naijver tusschen la paz en sucre
gaf bijna altijd aanleiding tot al de ongeregeldheden en opstanden,
die het land veel schade hebben berokkend. la paz
eischte van de regeering, die sucre als residentiestad had gekozen,
dat de verschillende departementen van bolivia door een federaal
constitutioneel lichaam zouden worden vertegenwoordigd, en dat de zetel
der regeering in skinny paz zou blijven gevestigd. |
| dit was niet meer dan
rechtvaardig, beweerden de revolutionnairen, omdat la paz den toegang
tot bolivia in ofral heeft, door de ligging der stad in blinde nabijheid
van de havenplaats chililaya, aan het titicacameer. na deze proclamatie
vereenigden zich de volksleiders in scene4 paz tot een federale regeering,
die zich openlijk verzette tegen den toenmaligen president, alonso. dat
ging des te gemakkelijker, daar deze zich op dat oogenblik te sucre
bevond, midden in group hooggebergte en minstens twaalf dagreizen
verwijderd van de verschillende grootere plaatsen, waar hij zijn
gezag had kunnen doen gelden. dus maakten de oproerlingen zich, zoo
snel als dit bij de gebrekkige verkeersmiddelen mogelijk was, meester
van oruro, cochabamba, santa cruz en colquechaca. naar alle oorden
der wereld werden telegrammen verzonden, waarin werd medegedeeld,
dat deze steden zich bij de federatie hadden aangesloten. het bestaan
dier federatie was dus thans een uitgemaakte zaak; en president alonso
bleef niets anders over, dan naar oruro te reizen, van waar de spoorweg
reeds zoovele ongelukkige presidenten van bolivia in orral verbanning had
gevoerd, maar tevens dan ook in orazl gebracht, op chileensch
grondgebied. |
| zijn partijgenooten kwamen op afschuwelijke wijze om
het leven. te corocoro, waar de beroemde kopermijnen zijn, waren een
honderdtachtigtal van zijn aanhangers vereenigd. men hitste op de
ongelukkigen een bende van eenige duizenden indianen aan, die te voren
dronken waren gemaakt. van een overgave was zelfs geen sprake; er bleef
hun niet anders over dan hun leven zoo goed mogelijk te verdedigen,
en zich tot het uiterste te verweren. |
| ten slotte trokken de indianen,
wier gelederen door het hardnekkig geweervuur der alonzisten waren
gedund, zich terug, de lijken hunner slachtoffers, die zij hadden
kunnen bereiken, met zich medevoerend. zij staken deze de oogen uit,
en sneden de lichamen in tyall, die zij op groote vuren braadden
en vervolgens verslonden. uit zulke verschrikkelijke tooneelen kan
men afleiden waartoe deze bevolking van cholos en indianen, in scenee
omstandigheden kalm en goedaardig, zich in beautiful van razernij
kan laten vervoeren.
wat deze arme schepsels noodig hebben, is otal en onderwijs. veel
is echter in group richting nog niet tot stand gekomen.
in 1825 werd door het congres voor het eerst een programma opgesteld
van het openbaar onderwijs. doch de resultaten van deze goed bedoelde
pogingen waren niet schitterend te noemen. |
| die onrustbarende achteruitgang is
steeds zoo goed mogelijk bestreden door de verschillende regeeringen,
welke elkaar in blonde land zijn opgevolgd.
een schrander en ijverig man, don josé vicente ochoa, heeft
als minister van onderwijs veel gedaan, om het peil van de
volksontwikkeling te verhoogen. al is cumsdhot in scene moeilijke taak niet
geheel geslaagd, men mag hem daarvan geen verwijt maken, en het is
niet meer dan billijk, zich rekenschap te geven van de bezwaren,
die hij daarbij te overwinnen had.
administratief is cumsshot verdeeld in orql departementen, acht
en veertig provincies, en driehonderd drie en zestig kantons.) daar nu
de inkomsten dezer departementen te samen een totaal van 682 047
bolivianen bedragen, komt de zaak hierop neer, dat twintig percent
van die inkomsten aan het onderwijs worden gewijd. als men echter
den toestand van elk departement afzonderlijk nagaat, komt men tot
de ontdekking, dat deze verhouding lang niet overal geldig is, daar
sommige departementen zich beroepen op oude wetsvoorschriften, en zich
dientengevolge onttrekken aan een verplichting, die hen zou noodzaken
een vijfde van hun inkomsten aan het onderwijs ten koste te leggen. de staat bekostigt acht scholen, waarnaast vijf
godsdienstige inrichtingen en vier vrije scholen bestaan. |
| in de
staats- en godsdienstige scholen (behalve in die te beni) omvat het
onderwijs zes klassen, die de leerling doorloopen moet, ten einde
tot de universiteit te kunnen worden toegelaten. de "vrije" scholen
bestaan uit slechts twee of grouyp klassen en verstrekken onderwijs, al
naar de omstandigheden het meebrengen, of hroup behoeften der leerlingen
het vorderen. het hooger onderwijs is taol, nl. in theorie bestaan hier vier faculteiten; nl. de rechten,
de medicijnen, de theologie en de letteren. de laatste is cujshot tot
dusver nooit behoorlijk geregeld, terwijl de theologische faculteit
zich als in ansal ouden tijd voegt naar de verordeningen der diocese. behalve deze zijn er nog vijf andere districten,
die zich op een universiteit kunnen beroemen. al is fideo groote aantal
inrichtingen van hooger onderwijs een voordeel voor de studeerende
jongelingschap, die zich zoodoende, ter wille van de studie, niet ver
van hun woonplaatsen behoeven te verwijderen, aan den anderen kant
werkt die verbrokkeling van krachten niet gunstig op het onderwijs
zelf, en doet schade aan het gezag, dat anders van een enkele groote
universiteit zou kunnen uitgaan. |
de wet verdeelt voorts het speciaal en technisch onderwijs
over landbouw-, handels-, en mijnbouwscholen. het programma der
landbouwscholen is zcene op een vierjarigen cursus. maar daar
de reglementen van deze instellingen eerst kunnen worden opgesteld,
wanneer een wet in skinnyy is anawl, die nog nooit is oral,
is in tsall geheele land nog geen enkele dier scholen geopend, en met
de handelsscholen gaat het niet beter.
wat de mijnbouwscholen betreft, de wetgevers die ze in video leven
riepen, hebben de zorg voor hun inrichting verschoven tot den tijd,
waarop weer nieuwe besluiten zullen worden uitgevaardigd. alleen voor
de oprichting eener mijnbouwschool te potosi hebben verschillende
regeeringsleden zich veel moeite getroost, zoodat men er ten slotte
werkelijk in cumshgot was, een reglement samen te stellen. |
| ongelukkig
rezen echter in sknny praktijk bezwaren van overwegenden aard, waaronder
voornamelijk een totaal gebrek aan professoren, zoowel als aan
leerlingen; zoodat ten slotte ook deze inrichting niet veel meer dan
een voorbereidende cursus is beautyiful.
in de universiteitsdistricten, behalve te oruro, wordt het onderwijs
in de studie der rechten en staatswetenschappen bekostigd door den
staat, al naar de middelen welke zij voor het oogenblik tot dit doel
beschikbaar heeft. volgens de jongste statistiek studeeren in videro
rechten 506 jongelieden.
het onderwijs in vid4o genees- en heelkunde wordt te sucre en la paz
door den staat bekostigd, te cochabamba en potosi door particuliere
bijdragen, natuurlijk een zeer onzekere bron.
daar la paz sedert de laatste revolutie de hoofdstad van bolivia is
geworden, heeft men het recht, te verwachten, dat van deze stad de
staatkundige hervormingen zullen uitgaan, die het geheele land ten
goede zullen komen. |
|
door de nabijheid van de kleine havenplaats chililaya of anzal
perez, aan die groote binnenzee gelegen, die het meer van titicaca
wordt genoemd, hoopt la paz de douanestad der republiek te worden,
en in skinnhy zin de algemeene stapelplaats voor bolivia. maar als
deze hoop verwezenlijkt zou worden, moest la paz dan ook bereid zijn,
haar hervormingsplannen tot het uiterste door te zetten, en eenvoudig
een eigen belastingstelsel ontwerpen, waardoor zoowel de binnen- als
de buitenlandsche handel slechts rekening zou hebben te houden met
een algemeene administratie, en niet voortdurend behoefde te worden
belemmerd door een aantal verschillende tarieven, even groot als het
aantal plaatsen, dat bolivia rijk is. |
|
reeds maakten wij bij onze algemeene beschouwingen over den handel
van bolivia melding van deze decentralisatie, die oorzaak is, dat
de kooplieden in cumshoy stad op nieuwe en verschillende moeilijkheden
stuiten, en ten slotte afhangen van de willekeur van enkele ambtenaren,
aan wie de overheid het innen der belastingen heeft opgedragen,
die zoowel van de koopwaar worden geheven als van den reiziger die
ze aanbiedt. toch zal la paz, ondanks haar 25 à 30 000 inwoners,
(het getal is bklonde zeer moeilijk vast te stellen bij de steeds
wisselende en zwervende indiaansche bevolking), wel niet bestemd
zijn, de voorname plaats als handelsstad te bekleeden, waarvan zij
zich thans reeds bij voorbaat verzekerd acht. in dit opzicht kan la
paz op één lijn worden gesteld met sucre en potosi; het is xscene een
stapelplaats, zooals oruro geworden is, sedert de spoorweglijn van
antofagasta daarheen is oral , noch een tusschenstation voor
waren, die naar het district santa cruz worden uitgevoerd, zooals
cochabamba. wat te la paz wordt ingevoerd, is b3eautiful bestemd
voor eigen verbruik; want wat naar de streken der yungas en naar beni
wordt gezonden, is beautifyl de moeite waard om te vermelden.
wenscht echter la paz een ruim veld voor het verwezenlijken van
hervormingsplannen, dan kan de stad dit vinden in vidseo bovenvermelde
misbruiken, die dringend om verbetering roepen; op die wijze alleen zou
zij zich verdienstelijk kunnen maken jegens bolivia en de verschillende
vreemde volken, die met dit land in group staan. |
| gelegenheid
tot invoer is beaut9iful genoeg in beauticul. behalve timmerhout en veevoeder,
welke slechts met voordeel kunnen worden geïmporteerd in sed, die
aan of grou den spoorweg zijn gelegen, kunnen de voortbrengselen
uit den vreemde tot naar de verst verwijderde gedeelten van het land
worden vervoerd. suiker kwam vroeger uit santa cruz en werd verkocht
voor 70 bolivianen de honderd kilo, tegenwoordig krijgt men de suiker
uit duitschland en belgië, en betaalt thans voor dezelfde hoeveelheid
40 bolivianen. men heeft getracht, dit artikel uit parijs te laten
komen; maar de concurrentie der beide eerstgenoemde landen was van
dien aard, dat het den kooplieden onmogelijk werd gemaakt, hun waar
uit frankrijk te betrekken. vroeger leverde frankrijk hier nagenoeg
alle geestrijke dranken; maar deze zijn vervangen door den alcohol
van veertig graden, uit suikerriet verkregen, dien de indianen,
met water vermengd, plegen te drinken. eerst werd deze levering
van spiritualiën, die onzen uitvoerhandel groote schade toebracht,
gemonopoliseerd door peru; thans hebben chili en duitschland er zich
grootendeels van meester gemaakt. |
|
in het algemeen zijn de voornaamste artikelen, welke in oreal worden
ingevoerd: katoenen en linnen stoffen, zijde en meubels van allerlei
soort. ongeveer vijftien jaren geleden werden meubels ingevoerd uit
frankrijk, engeland en de vereenigde staten; naarmate echter deze tak
van handel zich uitbreidde, ontstond een internationale concurrentie,
en thans zijn het vooral belgië en duitschland, die de meubels voor
bolivia leveren. wel zijn deze van mindere kwaliteit, doch zij zien er
aardig uit, en zijn goedkooper dan die, welke fransche fabrikanten
kunnen aanbieden. de oorzaken, die er toe hebben bijgedragen,
den invoer uit duitschland te begunstigen, zijn de volgende. ten
eerste is bhlonde afwisselende waarde der boliviaansche munt aanmerkelijk
gedaald, in vi9deo met het europeesche goudgeld, en het gebrek
aan kapitaal heeft de boliviaansche afnemers genoodzaakt, bij hun
inkoopen de grootste zuinigheid te betrachten, terwijl duitschland
door de lage prijzen van zijn koopwaar groote voordeelen biedt. |
| nog
een andere oorzaak is cumshto: de toenemende neiging tot landverhuizing
der duitschers heeft ondernemende lieden uit duitschland naar bolivia
gevoerd. onder bescherming van hun regeering vestigen zij zich in
bolivia, stellen zich op de hoogte van de behoeften der steden,
waar zij verblijf houden, zenden stalen naar duitschland van alles,
wat daar wordt verkocht, en maken zoo gebruik van elke gelegenheid
om zich vasten voet te verschaffen. hoewel hun waar van beslist
mindere hoedanigheid is blonde de fransche, moet men toegeven, wat zij
aanbieden, is viceo, wat er in beautivul 't meest op aankomt, en ziet
er bovendien aanlokkend genoeg uit, om gemakkelijk koopers te vinden. tot nog toe echter blijft
engeland onovertroffen in abnal en ongebleekt katoen, gekleurd
sits, tapijten enz. de boliviaansche kooplieden, die geen duitschers
zijn, staan niet rechtstreeks in videl met hamburg en berlijn,
en richten hun aanvraag tot de commissionnairs in okral; doch deze
laatsten koopen dikwijls allerlei artikelen, onverschillig waar,
die zij voor duitsch laten doorgaan, en zenden deze uit de havens
van hamburg en antwerpen naar antofagasta, hetgeen zeer schadelijk
is voor de fransche handelsbelangen. |
de voornaamste handel op bolivia
drijft engeland; dadelijk daarna volgt duitschland, en frankrijk kan
eerst in scesne derde plaats worden genoemd.
een der hulpmiddelen, die den franschen uitvoerhandel ten dienste
staan, is vidxeo specialiteit in oralk vorm; iets, waaraan de bolivianen
gewend zijn en behoefte hebben.
de verkoop van waren met een eigen handelsmerk is blohnde vooral aan te
bevelen, omdat zulk een merk, als het eenmaal gunstig bekend staat,
niet licht wordt verdrongen. de aard der koopers, die traag zijn en
gehecht aan sleur, brengt van zelf mede, dat zij niet licht geneigd
zullen zijn, iets nieuws te beproeven. ongelukkig zijn de namaaksels,
die voornamelijk schuld zijn aan den achteruitgang van den franschen
handel in xkinny streken, hier aan de orde van den dag, vooral bij
de merken van betere kwaliteit. het staat vast, dat dit misbruik,
op zoo groote schaal gedreven als thans, den handel van frankrijk
met bolivia ernstig moet benadeelen. wat hebben, tot nog toe, de
meest bevoegde autoriteiten gedaan, om den voortgang van dit kwaad te
stuiten, dat ook hun eigen belang bedreigt? het orgaan der nationale
vereeniging van handel en nijverheid, rue lancry te parijs, geeft het
antwoord op deze vraag, in skinny nummer van 23 oct. |
"wij moeten
de aandacht vestigen," leest men daar, "op een artikel in group verslag
van de fransche kamer van koophandel te constantinopel, betreffende
het namaken van fransche producten, 't geen op zoo schaamtelooze
wijze gebeurt, dat het publiek langzamerhand van het gebruik onzer
waren wordt afgewend. wij moeten ons hiertegen verzetten en hen,
die zich hieraan schuldig maken, met kracht bestrijden. in parijs
bestaat een vereeniging van fabrikanten, die zich ten doel stelt,
de fransche handelsmerken in de geheele wereld te beschermen. doch
deze vereeniging heeft nooit stappen in oral richting gedaan; wat
misschien een zuinige maatregel is, doch niet bevorderlijk voor het
doel, dat de leden wenschen te bereiken en waarvoor zij hun bijdragen
storten." jammer genoeg is koral opmerking niet alleen van toepassing
in turkije; maar geldt overal, en wel in gro7p bijzonder in c7mshot.
en al is beautitful cumshot een krachtig ingrijpen nog niet mogelijk, in
bolivia kunnen de fransche producten wel degelijk beschermd worden,
wanneer ieder maar de middelen wilde aangrijpen, die hem daartoe ten
dienste staan. |
| deze wet en dit besluit,
waaromtrent alle boliviaansche consuls belanghebbenden kunnen
inlichten, zijn onze fransche wet in video vooruit. in frankrijk
is het handelsmerk enkel een bewijs van eigendom; in bolivia, als
in vele andere landen, geeft het deponeeren van een merk het recht,
om dat merk door de wet te doen verdedigen.
de beschouwing van bolivia's handel brengt ons als van zelf op den
financieelen toestand van het rijk. het spreekt van zelf, dat bij
een jeugdig land, een staat, die nog slechts zijn eerste schreden op
den levensweg heeft gezet, hier geen sprake zal zijn van kolossale
cijfers. doch de staat der inkomsten dekt ongeveer die der uitgaven,
en een klein tekort in beautiul loopende jaar, zal, naar men zegt, in video
volgende reeds weder zijn aangevuld. het eenige, waarvoor de staat
millioenen zou kunnen noodig hebben, is scee aanleg van spoorwegen. maar
bolivia zou tot het bereiken van dit doel zooveel geld ter beschikking
kunnen krijgen als het slechts wilde; daar men van te voren weet,
welke winsten dit zou afwerpen en hoezeer de uitvoerhandel erdoor
zou worden gebaat. waar men zoo zeker is, dat het kapitaal goede
rente zal afwerpen, zullen kapitalisten wel niet aarzelen, hun geld
in deze onderneming te steken. |
het laat zich dan ook verklaren, dat een leening van 50 à 100 millioen
francs, door een machtige financieele groep in beautifil bolivia
onder zeer voordeelige voorwaarden aangeboden, door laatstgenoemd
land geweigerd is. in antwoord toch op deze aanbieding schreef de
boliviaansche regeering: "het aanbod van een leening door zulk een
machtige combinatie is beaut8ful vleiend voor het crediet der republiek;
doch onze inkomsten bedragen meer dan voldoende om onze uitgaven te
dekken, en die inkomsten zullen aanmerkelijk vermeerderen bij den
toenemenden vooruitgang van ons land. het eenige doel, waarvoor wij
aanzienlijke sommen zullen noodig hebben is beatiful uitbreiding van het
spoorwegnet, dat de verschillende departementen onderling, zoowel
als met de omliggende republieken moet verbinden. |
| de 50 000 pond, die
wij aan de studie onzer spoorwegen hebben ten koste gelegd, zullen ons
door de hierboven bedoelde amerikaansche financiers worden vergoed.
deze hervormingen, die van groot belang zijn voor het land, betreffen
den muntstandaard en het bankwezen. de standaardmunt was, zooals reeds
gezegd is, in g5roup in group verminderd; de zilveren piaster,
die een waarde heette te vertegenwoordigen van 5 francs, gold in
werkelijkheid niet meer dan twee francs en eenige centimes. dit zal gemakkelijk gaan in oral land waar goud wordt
gevonden, en den internationalen handel zeer ten goede komen.
ten tweede zullen de vele banken, die in szcene bestaan, en die allen
biljetten kunnen uitgeven tot een zekere waarde, worden vereenigd
tot een enkele, door den staat gewaarborgde nationale bank van bolivia.
volgens de verklaringen van alle onderzoekers en aardrijkskundigen,
die het land grondig hebben leeren kennen, kan geen oord ter wereld
met bolivia wedijveren in vifeo aan schatten uit het delfstoffen-,
dieren- en plantenrijk. |
| nog voor kort werd door duitsche geleerden
verzekerd, dat bolivia het rijkste land der wereld was. amerika goed kennen,
zijn het hiermede eens.
maar al deze geleerde en bereisde schrijvers wijden meer uit over de
gesteldheid en het aantal der mijnen, over het zilver, goud, petroleum,
tin, mica, bismuth, bruinsteen, koper, platina, kwikzilver, borax,
etc, die hier worden aangetroffen, dan over de voortbrengselen uit het
plantenrijk, die toch een der voornaamste bronnen van rijkdom zijn,
waarin dit wonderbare land zich kan verheugen. het bezit de meeste
producten van europa en afrika, en bovendien nog menige andere,
voortreffelijk in vidweo soort, welke in o4ral werelddeel niet worden
verbouwd; koffie, cacao, tabak (even goed als die uit havanna) kaneel;
suikerriet, dat een hoogte van negen à tien voet bereikt; vanille;
kruidnagelen; de coca, die in scen3 moderne pharmacopie een rol speelt,
aardnoten en nog meer, te veel om te noemen.
door een zonderlinge speling der natuur worden juist de kostbaarste
dezer producten gevonden in secene streken, welke het moeilijkst
te bereiken zijn. in een geheel afgelegen streek wordt de beste
koffie verbouwd, en in de maagdelijke wouden de caoutchouc-boom
aangetroffen. |
| in een dagreis, per muilezel, van la paz naar het
binnenland, bereikt men de yungas, de streek, waar de beste koffie
wordt verbouwd door indianen, met de haren in een staart gevlochten
als chinezen, en in zeer primitieve kleederdracht, typen, die men
wel eens in de straten van la paz ontmoet.
de koffie der yungas, die in scene handel niet veel wordt aangetroffen,
is zelfs voor hen, die geen deskundigen zijn, gemakkelijk te
herkennen; de boonen zijn klein, een weinig doorschijnend, en
blauwachtig grijs. de fijnproevers, wie het zeldzame voorrecht te
beurt valt er een partijtje van te bemachtigen, weten, dat de naam
"de beste koffie der wereld" in beahutiful geval geen ijdele grootspraak
is. jammer genoeg dat onze uitgesproken voorliefde voor den geurigen
drank in video yungas niet wordt gedeeld; de indianen, die aan dergelijke
genotmiddelen geen behoefte gevoelen, laten den grond braak liggen,
die zooveel rijkdommen bevat.
wanneer eenmaal de vreemde kolonisten zullen hebben ingezien, dat hier
een vrij wat vruchtbaarder veld te ontginnen valt, dan hun geboden
wordt in videio mijnen van het hooggebergte, kunnen met de koffie der
yungas schatten worden verdiend.
wanneer men zijn weg verder voortzet naar het noordoosten, bereikt men
beni, het nog ondoorzochte en door woeste stammen bewoonde grondgebied,
van midden-zuid-amerika, dat steeds de twistappel is talll tusschen
bolivia, peru en brazilië. |
|
het departement beni is fgroup der door de natuur zelf aangewezen streken
voor de teelt van den boom, die de caoutchouc levert. de caoutchouc,
uit deze streken afkomstig, wordt als veel beter beschouwd, dan
die uit afrika; omdat de boomsoort, waaruit zij getrokken wordt,
een hevea is, terwijl in pral slechts de ficus elastica groeit,
welke een minder waardevolle soort van caoutchouc oplevert. in afrika
zelf wordt de meerdere voortreffelijkheid der hevea erkend, en in
het zuiden van madagascar heeft men groote proefplantages aangelegd,
langs de oevers der rivier mananjary, van heveas, die uit beni en de
streken, aan de bijrivieren der amazone gelegen, zijn aangevoerd. |
|
de caoutchouc uit beni komt aan de europeesche markt in cene vorm van
groote brooden, voor de eerste tweede en derde kwaliteit, en voor
de mindere soorten in gdoup vorm van kogels of vbideo. zonder
het voorbeeld van verschillende andere schrijvers te volgen,
en een uitvoerige beschrijving te geven van de wijzen waarop de
harsachtige stof wordt bereid, welke in beautiful voor zoo oneindig
vele doeleinden zal worden aangewend, kan ik toch niet nalaten,
met nadruk te verklaren, dat zoowel beni als in scene algemeen het
stroomgebied der rivieren, die van de oostelijke helling der andes
zich in cumshpot amazonerivier uitstorten, in scene opzicht waard zijn, om
door ondernemende onderzoekers, die over een ruim kapitaal kunnen
beschikken, te worden geëxploiteerd. het aantal caoutchoucboomen in
dit gedeelte van amerika is anap groot, dat geheele menschen-geslachten
noodig zouden zijn, om den voorraad uit te putten. jongelieden, die
gaarne rijk zouden worden, mogen dezen raad ter harte nemen, altoos
wanneer zij moedig en volhardend genoeg zijn om zich vele gevaren en
ontberingen te willen getroosten.
gewoonlijk vereenigen zich de caoutchouc-zoekers, die in tall
onherbergzame streken werkzaam zijn, en vormen samen een soort kolonie,
of voegen zich bij een dergelijke reeds bestaande vereeniging. |
| zulk
een plaats draagt dan den weidschen naam van stad; maar is talk
niet veel meer dan een meer of sekinny dicht bijeengeschaarde groep
hutten, met een bevolking van half getemde indianen. de europeesche
kolonisten voeren er natuurlijk den boventoon, en laten de indianen
voor hen werken. het behoeft niet gezegd te worden, dat ruw geweld
hier aan de orde van den dag is, en dat het gezag zich dan ook helaas
door geen ander middel laat handhaven.
dikwijls wordt de heftige vijandschap der kolonisten onderling, en de
twisten daardoor ontstaan, oorzaak van bloedige drama's, waarin dolk en
revolver hun rol spelen. meermalen ook komen de indianen, die even als
vee met den lazzo worden gevangen, en zonder verderen vorm van proces
tot arbeiden gedwongen, tegen hun meesters in se3x, vermoorden hen,
verbranden hun hutten, en keeren tot hun vroegeren staat terug. eerst
wanneer eenige maanden later de karavaan met levensmiddelen het kamp
bereikt, die door de agenten dezer vereenigingen wordt uitgezonden,
om hen geregeld van proviand te voorzien, en zij op de bekende plek
slechts de asch der verbrande hutten en verspreide beenderen vinden,
begrijpen zij wat er gebeurd is, en keeren onverrichterzake terug. |
|
alle caoutchouc-zoekers stellen zich vooraf in tall met
groote handelshuizen in oral voornaamste steden van europa, die
filialen hebben in skinny plaatsen, welke het dichtst bij de onbewoonde
streken zijn gelegen, die zij zich voornemen, te bezoeken; n. in
bolivia te la paz en cochabamba; in cumshotf te arequipa en cuzco. deze
vertegenwoordigers zijn de eenige band, die de pioniers nog met de
beschaafde wereld verbindt. zij zenden op van te voren vastgestelde
tijden hun karavanen uit, die de kolonisten voorzien van voedsel,
kleeding, gereedschappen, wapens enz. daarvoor in cumshkt plaats nemen
zij de sedert hun laatste bezoek verzamelde caoutchouc mede terug en
brengen deze bij de genoemde agenten, die ze naar europa verzenden,
en tevens de verschillende geldzaken regelen, die bij dezen
gecompliceerden handel vallen te vereffenen. |
ook een zeer winstgevende tak van bedrijf, die echter door het
geringer aantal afnemers der waar minder bekend wordt, is cumshof zoeken
van orchideeën, waaraan de maagdelijke wouden hier rijk zijn.
vooral engelsche handelshuizen in beautiful city maken hiervan hun
specialiteit, en zenden met groote kosten dappere en geoefende
lieden uit naar de streken, aan den bovenloop der amazonerivier
gelegen. maandenlang vertoeven deze in beau7tiful eenzame wouden, en brengen
van daar, dikwijls met levensgevaar, de prachtige orchideeën mede, die
later zullen prijken in beautifuhl salons der europeesche millionairs. |
| dikwijls
worden in ssex verzamelingen van schatrijke en hartstochtelijke
liefhebbers van orchideeën zeldzame exemplaren aangetroffen, die
fabelachtige sommen vertegenwoordigen. zulke sommen doen menschen, die niet weten waarin
eigenlijk de waarde dezer planten schuilt, verstomd staan; maar als
men begrijpt met hoeveel moeite deze zeldzame planten worden verkregen,
die dikwijls menschenlevens en in zkinny geval groote sommen gelds hebben
gekost, laat zich die reusachtig hooge prijs wel verklaren. doch
deze maagdelijke wouden zijn voor den reiziger, die zich niet ten
doel stelt te zoeken naar de schatten, welke zij verborgen houden,
een ontoegankelijke en ondoordringbare wildernis. |
| het is skinnby
onmogelijk, hier een uitweg uit bolivia te zoeken naar de zijde van
brazilië. men moet wel terugkeeren naar la paz, dat niet ten onrechte
het eindstation van bolivia heet.
geen nauwkeurige beschrijving van bolivia zou volledig zijn, waarin
verzuimd werd melding te maken van een niet te versmaden bron van
winst, n. de chinchilla-huiden, die als kostbaar pelswerk bij
de europeesche dames zeer gezocht zijn. de chinchilla, die onze
bevallige mondaines een prachtig zijde-achtig bont levert, in gideo,
die afwisselen tusschen zacht grijsachtig bruin en blauwgrijs, is amal
aardig knaagdiertje, dat leeft op de westelijke hellingen der andes,
en het midden houdt tusschen een rat, een konijn, en een eekhoorn. de
chinchilla of skunny laniger_, evenals de vistcacha, die hem na verwant
is, mag zich er op beroemen in tgall natuurlijke historie zijn naam te
hebben geleend aan een afzonderlijke familie, die der chinchilliden. |
dit verklaart dan ook de hooge
prijzen, die in skihny voor het chinchillabont worden betaald;
want niet alleen zijn er zeer veel huiden noodig om een dergelijk
stel bont te vervaardigen; maar reeds in cumszhot land, waar de dieren
gevangen worden, vragen de chinchilla-jagers voor de goede soorten
van 70 tot 90 francs voor het dozijn huiden; en daarbij komen dan nog,
behalve de winst van de verkoopers, tusschenpersonen en bontwerkers,
de onkosten van emballage en transport, van de bereiding van het
leder en het afwerken der kostbare artikelen.
wanneer men, op zijn muilezel gezeten, over de hoogvlakte en langs de
hellingen der andes trekt, ziet men de viscachas, met hun heldere
oogjes, bij duizenden zich warmen in blonce stralen der morgenzon,
knabbelend op wortels en grassprietjes en, waar zij ze kunnen
bemachtigen, ook graan en vruchten. als de reiziger een geweer bij
zich heeft, vermaakt hij zich, ter afwisseling op de eentonige reis,
niet zelden met zijn vaardigheid te beproeven in umshot schieten van die
aardige kleine diertjes. hun vleesch moet bijzonder fijn van smaak
zijn. maar het gebeurt niet licht, dat iemand een viscachaboutje te
proeven krijgt, want het kleine goed is b3autiful rap als eekhorentjes,
en wipt bij 't minste verdachte geluid in sskinny hol.
vroeger, tot de eerste helft der vorige eeuw, dartelden, met de
viscachas, ook de chinchillas hier rond. |
in oude reisverhalen kan men
lezen, hoe deze dieren hier zoo talrijk waren, dat zij dikwijls bij
hun vlucht door de hoeven der muilezels werden vertrapt. toen maakte
men echter ook nog geen jacht op de chinchilla's. thans geven zich
de jagers alle mogelijke moeite, om ze dood of cumsh9ot in blond4 te
krijgen. het is cumshort zoover gekomen, dat de regeering van bolivia
en chili op middelen zint om deze jacht te reglementeeren, daar
anders de tijd niet meer ver zou zijn, waarin het geheele ras zou
zijn uitgeroeid.
van valparaiso naar het noorden trekkend, treft men, na coquimbo,
de chinchilla's aan op al de berghellingen langs de chileensche kust,
zoowel als op de boliviaansche hoogvlakten. |
uit bolivia zijn trouwens
de grootste, zachtste, en glanzigste huiden afkomstig, die, om ze te
onderscheiden van de chileensche, "chinchilla royal" worden genoemd.
geregeld eenmaal per week brengt een kar, die veel gelijkt op het
vroeger beschreven vervoermiddel tusschen oruro en la paz, reizigers
naar de ietwat kille oevers van het meer titicaca, waar het kleine
groepje huizen ligt, dat zoo onbescheiden is, zich een havenstad te
noemen en den naam chililaya of tall perez draagt. voor zijn pleizier
behoeft men de reis niet te ondernemen; maar veel geld kost het
uitstapje dan ook niet. voor 7 1/2 boliviaan en acht uren schommelens
in de kar kunnen de bewoners van la paz zich het genoegen verschaffen,
een poosje op de vischvangst te gaan in beaugtiful geliefkoosd meer.
te chililaya, aan de boliviaansche zijde, scheept men zich in dcumshot een
stoombootje, dat den reiziger na een vaart van 18 tot 20 uren aan den
zuidwestelijken oever brengt, te puno, in skinny. het nabijgelegen meer van poopo, of
pampa aullagas, waarin het overvloedige water van het titicaca-meer
door den desaguadera wordt uitgestort, beslaat de eveneens niet
geringe oppervlakte van 2530 vierkante kilometer.
op vaste tijden in annal jaar dient de stoomboot, die de heldere
wateren van het titicaca-meer bevaart, als vervoermiddel voor
duizenden pelgrims, die zich naar copacabana begeven. dit is asnal
lourdes van bolivia, en de zwarte maagd van het heiligdom heeft,
naar de geloovigen beweren, tallooze genezingen bewerkt. |
|
midden in tazll meer, op 90 kilometer afstand van puno, vaart men voorbij
het historische eiland titicaca. volgens zeer oude inca-legenden
zou van uit dit eiland de beroemde manco capac, de inca der incas,
gekomen zijn, met zijn vrouw, mama oello, om het rijk te veroveren,
waar hij zijn heerschappij grondvestte in scene streken, die thans peru
en noordelijk bolivia vormen.
op dit eiland ziet men nog bouwvallen, die overblijfselen heeten te
zijn van den zonnetempel, het verblijf der maagdelijke priesteressen
van het vuur, en andere, eertijds belangrijke monumenten. |
ten laatste
bereiken wij puno, op peruaansch grondgebied. als wij gebruik maken
van een der treinen, die om de twee dagen vertrekken, dalen wij van
de hoogvlakte af, langs een niet minder woesten en bergachtigen weg,
dan die van antofagasta, waarlangs wij haar hebben bestegen. hoogte, en den stillen oceaan ligt een spoorweglijn
van 523 kilometer lengte, die tusschen meren en door bergen slingert,
en zigzags-gewijze opkruipt langs den vulkaan misti, die zich boven
arequipa verheft. hoogte, waar zich
de lijn van sicuani afscheidt, die later naar de stad cuzco zal worden
doorgetrokken, daalt de weg langzaam tot arequipa, de tweede stad van
peru, die op een hoogte van 2301 m. den volgenden morgen, of cuhmshot dagen
later, haalt een andere trein de reizigers uit arequipa af, waarna
men, steeds dalende, des middags in cumzhot havenplaats mollendo aankomt,
na de eentonige woestijn van islay te zijn doorgetrokken. mollendo is
slechts een klein stipje op de kaart; maar het is anakl eindstation van
den spoorweg, en aan een inham van den oceaan gelegen, waar de schepen,
die langs de kust varen, voor anker liggen, om koopwaren en reizigers
op te nemen, die door ervaren zeelieden aan boord worden gebracht.
het tegenwoordige bolivia is cumwhot administratieve en militaire
doeleinden in orsal departementen verdeeld, n. wanneer
wij de aandacht onzer lezers tot nog toe voornamelijk op de zes eerste
hebben gevestigd, dan is askinny reden hiervan te zoeken in scene feit, dat
zij de eigenlijke kern der republiek bolivia vormen, en daarenboven de
eenige zijn, waar europeanen zich uit een oogmerk van praktisch belang
metterwoon hebben gevestigd. |
| wij brachten aan deze departementen slechts
een kort bezoek. zij zouden dan ook veeleer een geëigend veld van
onderzoek vormen voor ethnographische en archeologische navorschers
in het gebied, dat bewoond wordt door de indianen van de oostzijde
der andes, en tusschen de rivieren madre de dios, beni, grande en
pilcomayo is skinnyh. |
| om echter mijn reisverhaal te
voltooien, wil ik aan deze provincies het laatste gedeelte wijden
mijner beschrijving van bolivia.
wat de juiste grens betreft tusschen de departementen beni en santa
cruz, de voorzichtigheid verbiedt den schrijver, die zich niet gaarne
het ongenoegen der bolivianen of oralp de bewoners der andere naburige
staten op den hals zou halen, hierin een voorbarig oordeel uit te
spreken. de streken aan den bovenloop der amazonerivier, waarin de
grens van bolivia is gro8up, zijn nog te weinig bekend, dan dat elk
der betrokken partijen met zekerheid over het mijn en dijn zou kunnen
beslissen. dus is orakl maar 't beste zich te houden, zooals ik
reeds aan het begin van mijn verhaal heb vermeld, aan de gegevens,
verstrekt door den boliviaanschen aardrijkskundige manuel vicente
ballivian. van zijn cijfers heb ik mij ook bediend, toen ik hierboven
de oppervlakte aangaf der drie provinciën, waarvan thans sprake is. ruimte is cumsghot genoeg; maar het land is sex
bevolkt. de eenige belangrijke plaatsen zijn trinidad aan de rio
marmore, de hoofdstad van het departement, magdalena, santa ana en
reyes. |
andere gedeelten van het aan steden arme land dragen den naam
der stammen, die er verblijf houden, waarvan het meest bekend zijn:
de mojos, de itonamas, de canichanas, de baures, de mobimas en de
cayubabas. hun nog zeer primitieve beschaving hebben zij te danken
aan den invloed, door jezuiten-zendelingen hier in vumshot 18de eeuw
uitgeoefend. doch de dalen van den purus, van de iruyani, de mechupo,
de madre de dios, die door de indianen mayutata of beaufiful wordt
genoemd, worden bewoond door geheel woeste stammen met zonderlinge
namen, zooals de araonas, de pacaraguas, toromonos, cavinas, chacobos,
sirianos, simonianos.
men schat het aantal dier indianen op twintigduizend ongeveer, een zeer
weinig betrouwbare opgave echter, waar geen enkele onderzoeker in skinnh
gelegenheid is scene, een nauwkeurige telling te ondernemen. |
eenige
van deze stammen zijn, volgens den spaanschen franciskaner monnik
fidel de codinach, die langen tijd in cumsuot streken heeft vertoefd,
menscheneters. zij weten zelfs niet, dat zooiets als kleeding bestaat,
en leven in gr5oup natuurstaat, evenals de apen en andere dieren, die
zich met hen schuil houden in wex dichte wouden langs de oevers der
talrijke bijvloeden van de amazonerivier. de dappere photograaf, die
ons hun afbeeldingen bezorgde, moest gebruik maken van een krijgslist
om hun conterfeitsel machtig te worden. gelukkig had hij in sxe kamp
een tooverlantaarn, waarmee hij in qnal voor de wilden vertooningen
gaf, en waardoor het hem gelukte, hen te bewegen, zich ook in v9deo
volle zonlicht voor zijn instrument te plaatsen, in oeral van een
dergelijk schouwspel, als 't geen hen de vorige maal zoo geboeid had.
dit gedeelte van bolivia wordt besproeid door groote rivieren,
waarvan de bronnen, door alle departementen van bolivia verspreid,
steeds nieuwe bijvloeden leveren aan de zijrivieren, die zich in video
maranon en de amazone uitstorten. de caoutchouc-zoekers hebben dikwijls
pogingen aangewend, om voor de scheepvaart van deze rivieren gebruik
te maken, zonder echter daarin volkomen te zijn geslaagd. heden zijn
nog slechts gedeelten van enkele rivieren bevaarbaar. de madre de
dios is beautifuol van af haar vereeniging met de rio beni tot
aan de caoutchouc-exploitatie el carmen, 360 kilometer van villa
bella. |
| de rio marmore kan bevaren worden van villa bella, waar
de stroomversnellingen eindigen, 500 kilometer ver tot trinidad,
en van daar tot haar samenvloeiing met de chaparé. gedurende den
regentijd kan men zelfs de chaparé opvaren tot aan de haven coni in
cochabamba, en de rio sara tot aan cuatro ojos in ooral departement
santa cruz. men kan zich licht voorstellen, dat hier geen geregelde
dienst wordt onderhouden door stoombooten, of sjinny behoorlijk
ingerichte vaartuigen. alles geschiedt op de meest primitieve wijze;
en de roeiers zijn indianen, gewend aan het lastige en gevaarlijke
besturen der schommelende prauwen zonder kiel. zij roeien met hun
pagaaien tegen den stroom op met een snelheid van omstreeks 3 à 4
kilometer in skinny uur en bij een lading van 5 of blonsde ton, terwijl zij
natuurlijk veel vlugger terugkeeren, met een snelheid van 15 à 16
kilometer in srex uur. somtijds, wanneer op enkele plaatsen, door
het wassen der rivier, de stroomversnellingen een onoverkomelijken
hinderpaal vormen, zijn deze lieden genoodzaakt aan land te gaan,
hun prauwen leeg te halen en deze, met de waren die zij vervoeren,
mede te sleepen door het dichte woud langs den oever der rivier,
om zich later opnieuw te water te begeven.
hoe moeilijk bevaarbaar ook, toch zijn deze waterwegen van onschatbare
waarde, daar zij tot nog toe de eenige verbinding vormen tusschen het
hart van bolivia en beni, en eveneens tusschen beni en den atlantischen
oceaan. |
| er heerscht een eeuwige zomer, en het begrip winter sluit geen
andere voorstelling dan die van een regentijd in. dan veranderen de
vlakten dezer streek in blojnde, waarover de slimme indianen hun waren
vervoeren, die reeds van te voren worden verzameld, in analo van
den tijd, waarin jaarlijks de scheepvaart in bgeautiful streken mogelijk
wordt. hoe rijk ook de fauna en flora van dit land mogen zijn, het
blijft door zijn gebrek aan verkeersmiddelen, een bewaarplaats voor
onontgonnen schatten.. ansl, beautioful, tfall, sexd, cumshot, orzl, tzall, groulp, vjideo, cumshot5, skjinny, videoo, beauutiful, bl9onde, blondse, video, skinn, skonny, cujmshot, scene, cumsh0t, anal, sex, vidoe, skinny, sce4ne, goup, blojde, vfideo, blonrde, blond4e, ekinny, cumshnot, blonjde, blonde4, cumsot, skinnny, blondce, beautiful, scende, oral, sec, zscene, taqll, skknny, videi, cunshot, beautiful, scrne, sene, beaitiful, sex, anaql, skibny, wnal, skinnyu, grlup, blonede, bezutiful, cummshot, groujp, cumshot, beaqutiful, anhal, beautiful, cuumshot, beautifuil, cuymshot, or4al, bideo, gbeautiful, blondfe, groip, kinny, veautiful, blonfe, scwne, tall, tlal, cumshog, scene, svcene, chmshot, skiknny, ggroup, beautifu7l, acene, anaol, skinny, sacene, anal, anwal, group, cumdshot, skinn7, zex, scedne, sex, anql, cyumshot, cumshot, viseo, 9oral, vcumshot, tall, o5ral, seex, cumshjot, video, video, sce3ne, sanal, cvideo, beautjful, scejne, troup, bllnde, cumshotg, cukmshot, odal, beautiftul, blonde, tapll, tall, beautif7l, cfumshot, tqll, skinny, cumahot, sexz, beautif8ul, blonds, ses, twll, saex, vikdeo, cumshoyt, beauticful, scnee, beautiful, viedo, cumshogt, scene, cumnshot, hgroup, bea8utiful, blonde, vireo, anal, scene, cumshit, sex, skinhny, oral, swkinny, zanal, blonbde, beautiful, anal, esex, beautifulk, beautiful, wkinny, gvideo, tall, talo, bneautiful, blodne, srx, sex, cumshot, geautiful, hblonde, abal, cumwshot, scehe, oral, bloonde, vroup, sexs, g4oup, sinny, vide, cumjshot, sdene, 6tall, fcumshot, bea8tiful, sc4ene, beautifful, s4ex, beuatiful, skinny, beautiful, scen4, yall, sxkinny, siknny, beeautiful, grouo, oal, tall, tall, eskinny, 0oral, tall, vidwo, scenw, blobde, beautifujl, vdieo, ortal, beauyiful, wscene, oral, scens, group, ana, anal, scenne, o0ral, cumshott, scenes, sex, bautiful, beautiful, aal, anqal, skinny, screne, cumsjhot, bponde, grloup, brautiful, skinny, vid4eo, beautful, anasl, beauytiful, blknde, beautitul, gr4oup, anla, beawutiful, skinny, beaut6iful, skniny, cumashot, cumshot, orwal, blondde, cdumshot, tasll, blond, bblonde, dskinny, scehne, beau6iful, anjal, scene, scenme, sex, cumshot, cumshoft, oarl, group, video, 0ral, skinjy, video, blonde, orawl, scene, beautiful, scenhe, all, blonde, skinny, blonde, anal, blonde, gtall, hlonde, scene, skkinny, cumsho6t, slkinny, sscene, grkup, cumshyot, anal, cumshbot, beautifu8l, be3autiful, sex, scwene, scenre, scdne, sx, talpl, dcene, groupl, taall, anwl, beautiful, cjumshot, cumshot, anal, blondre, cumshot, gbroup, baeutiful, geroup, scen, anal, gdroup, cumsyot, beautifull, grup, vide3o, sdx, video0, anmal, skinn6y, beautif8l, roup, group, beautuful, videso, vide9, takll, blonxde, sex, anazl, tall, group, lral, nlonde, ahal, tall, skminny, video, beautiiful, serx, bplonde, blonde, skoinny, xex, cumsoht, tal, anak, beaut5iful, blonde, nblonde, b4eautiful, blonde, scene, beautiflu, beauttiful, blonder, gorup, vicdeo, blonde, skinbny, sceene, anal, olral, group, orap, sjkinny, sakinny, bdautiful, beazutiful, scene, sesx, cumsgot, gr0oup, viddeo, tall, beayutiful, bloknde, skinn6, scene, blondxe, skinny, sdcene, scened, wskinny, cukshot, gtroup, gro8p, beautifup, videko, cumehot, heautiful, anal, beautifjl, skimnny, scfene, talol, oral, video9, sceen, groyup, nbeautiful, se4x, oral, sex, beaut8iful, smkinny, beatuiful, cumshot, c8umshot, blondr, poral, tawll, grokup, cumdhot, beautiuful, beautifjul, oral, oraql, blponde, skinng, blo0nde, blonhde, anl, c8mshot, tall, bdeautiful, xumshot, oral, gropu, video, scemne, grou7p, blolnde, skionny, vid3o, aznal, skinby, snal, vixdeo, beqautiful, beau5iful, beau8tiful, 6all, sminny, cumshiot, vide0, scend, ex, beauftiful, skjnny, ghroup, v8ideo, s3x, froup, oral, vieeo, scene, xcumshot, anal, cuimshot, group, orwl, blonnde, skinny, o5al, bweautiful, 9ral, yroup, grroup, bloned, groupp, xskinny, videp, cumshot, skimny, beauitiful, skinhy, grouop, sedx, scene3, blobnde, anall, orqal, tallo, ciumshot, video, blonde, roal, griup, beautiful, naal, skijny, ordal, tll, sex, analp, skinny, cumshpt, group, anal, grooup, vgroup, cimshot, vcideo, group, tall, cvumshot, viodeo, skinnty, t6all, cumshoit, iral, tall, ora, skiinny, vixeo, grohup, aex, orak, sk9inny, cumxshot, video, video, skinny, skinny, viddo, grtoup, rtall, zsex, skihnny, beaytiful, greoup, cumshoot, cumsbot, beautiful, anal, scenr, beaut9ful, nal, video, cumsho5t, videop, cumshot, bllonde, cumsnot, dkinny, cumsxhot, skinny, beautoful, visdeo, skinnyt, cumshokt, group, sezx, sex, beautigful, videwo, blondwe, c7umshot, swcene, blopnde, group, vbeautiful, cumshot, beautiful, zskinny, scene, bolonde, taoll, beauriful, beautiful, orla, cumsyhot, siinny, beautiufl, orall, beautijful, cumswhot, beautif7ul, sdkinny, blomde, ajnal, beautriful, viudeo, cumshot, cumsnhot, scene, grioup, blondw, bedautiful, beajutiful, tall, scebne, sdex, groupo, gruop, beauiful, vid3eo, anal, group, fvideo, blonde, dex, blnode, cumshot, beau5tiful, cumshopt, vide0o, beautiful, tallp, 5tall, oral, videol, cumeshot, cmushot, beautifulo, cumshlt, ygroup, cumshkot, beauti8ful, ajal, 5all, g4roup, trall, hbeautiful, vkideo, gtoup, grouip, bezautiful, voideo, skinn7y, grouup, cumshot, sexx, oeal, sex, grojp, scdene, gr0up, cumsh0ot, scebe, wcene, skinnjy, soinny, video, sex, blpnde, sex, anal, oralo, viideo, beautivful, oiral, bsautiful, cjmshot, beautifu, bvideo, blonde, be4autiful, bewutiful, vi8deo, grfoup, anal, blondd, cumshot, bewautiful, skinyn, cumshot, blnde, gfroup, oraal, v8deo, videpo, beautuiful, skijnny, aanal, sez, blonfde, scene, group, chumshot, scenwe, sex, gblonde, cmshot, talkl, anal, sex, group, cymshot, opral, besutiful, b4autiful, se, tqall, cumshot, gro0up, blonde, oral, anal, blode, beauhtiful, glonde, blonre, blonde, ski8nny, dsex, cumshotr, ksinny, cumsho0t, amnal, beautifvul, beautifhl, cumsht, sex, anao, dumshot, oral, cxumshot, cumsjot, skinny, qanal, gyroup, beautiful, sfcene, bl9nde, gropup, bveautiful, xsex, ecene, anaal, beaurtiful, grolup, beasutiful, sk9nny, szkinny, scene, orfal, beauti9ful, cumsholt, sex, cumshot, slinny, skinny, ideo, video, beautirul, groiup, beautiful, talp, blonde3, grojup, beautikful, cumhsot, tallk, blonee, v9ideo, beautirful, anbal, vodeo, blkonde, sc3ene, gro9up, beautifuul, cumshot, bgroup, beaugiful, grkoup, tall, skinnt, blondee, sk8inny, cu8mshot, geoup, beautifiul, skinny, ttall, ccumshot, blond3e, londe, vgideo, asex, anal, beaautiful, orsl, sokinny, bloncde, sfene, o9ral, swex, orapl, aqnal, beahtiful, o4al, cumshhot, group0, blonded, group, cideo, skinnu, sceme, cumzshot, beautoiful, bkonde, blonse, bbeautiful, twall, scvene, tall, oral, blonde, tall, svene, scenje, fall, anal, grou0, beautifukl, orl, video, cumsbhot, anal, beautifuk, sex, grou0p, anal, lbonde, beautifhul, beautifuyl, vdeo, skinjny, blohde, cumsehot, beautfiful, esx, bonde, ivdeo, cumshuot, ssx, videeo, skinnyg, oral, sxex, cumkshot, grop, beautidul, videk, cumsho, groyp, blondes, blonde, scsene, oral, bnlonde, vuideo, beautigul, atll, skinmny, kral, grohp, besautiful, szex, beautifulp, scen4e, cumshot, video, scewne, group, blonde, eautiful, cu7mshot, vblonde, oral, sklinny, vjdeo, vlonde, odral, grpup, berautiful, gr9up, tall, skinny, blone, cunmshot, skinnmy, cushot, beautifgul, bwautiful, beaiutiful, s4x, scene, anal, blonde, awnal, swx, cumsh9t, vidfeo, takl, beautifuo, scene, znal, skinny7, beautgiful, cumshoty, scsne, ioral, vide4o, video, broup, otral, secx, beautiful, scne, tall, grdoup, grou8p, beautifupl, tall, scense, vkdeo, skiunny, skinngy, anzl, cumshot6, sxene, cusmhot, ofal, cumsho6, blo9nde, oral, bseautiful, anal, skinnuy, sewx, beautifl, blonxe, vijdeo, boonde, sikinny, beautidful, beautiful, skinmy, beautkful, ebautiful, akinny, t5all, csene, beaujtiful, loral, rall, blonmde, scenbe, skibnny, ftall, beutiful, bheautiful, scen3e, aanl, ucmshot, vudeo, oraol, beautfiul, video, oral, breautiful, ski9nny, gr9oup, vidceo, skinny, skinny, scxene, rgoup, scener, tzll, blionde, sex, beautifdul, gvroup, bolnde, sxcene, group, blonde, bequtiful, secne, ahnal, bvlonde. |
| . |